X
تبلیغات
سنجش دینداری در ایران

سنجش دینداری در ایران

سلسله نشست‌های نقد و بررسی سنجش دینداری در ایران

در برداشت نادرستِ دكتر شجاعي‌زند

محمّدرضا طالبان

دكتر شجاعي‌زند در برداشت هشتم خويش در يك موضعگيري راديكال عليه تحقيق بنده نوشته‌اند كه «پيمايش مليِ تديّن اسلامي»(طالبان،1388) را نبايد در زمره تحقيقاتِ معطوف به ساخت و به‌کارگيريِ مدل در سنجش دينداري محسوب کرد.». براي بنده عجيب است كه ايشان تحقيق بنده را فاقد ارزش حتي در حد بكارگيري مدل در سنجش دينداري محسوب نموده‌اند چه رسد به ساخت مدل! عجيب‌تر آن كه دكتر شجاعي‌زند بر اساس مطالعة دقيق اين تحقيق[1] و تا قبل از نشست هفتم سنجش دينداري آن را در زمرة «مدل‌هاي بومي در سنجش دينداري» محسوب نموده بودند!...



[1] دكتر شجاعي‌زند در سال 1389 تحقيق بنده را براي شوراي عالي انقلاب فرهنگي مورد ارزيابي تفصيلي قرار داده بودند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و ششم اسفند 1390ساعت 0:27  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

اظهار نظري درباره‌ي بحث امتناع يا امكان سنجش دينداري

کاووس سيدامامي

در مباحث مربوط به امتناع يا امكان سنجش دينداري به نظر مي‌رسد دست كم در سه زمينه بحث و اختلاف نظر وجود دارد:

1_ آيا دين به عنوان امر قدسي را بايد يك موضوع پژوهش متفاوت با ديگر موضوعات پژوهشي متعارف علوم اجتماعي در نظر داشت يا نه؟

2_ با توجه به جنبه‌هاي بسيار ذهني امر ديني و تجربة ديني، آيا همچنان مي‌توان از روش‌هاي رايج كمّي براي شناخت از رفتار ديني بهره برد يا اصولاً بايد به روش‌هاي معناكاو كيفي رو آورد؟

3_ آيا مي‌توان بر پاية ابزارهاي سنجش "استاندارد" يا "معيار" دينداري يا برخي جنبه‌هاي باور و كردار ديني را سنجيد يا، با توجه به قياس‌ناپذيري انواع رفتارهاي ديني، بايد سراغ دسته‌بندي انواع دين‌ورزي‌ها رفت؟

  به اختصار موضوع بحث در هر زمينه را توضيح مي‌دهم و نظر خود را نيز بيان مي‌کنم.

1_ برخي بر اين باورند كه دين با امر قدسي سروكار دارد و براي مطالعه و فهم آن به گونه‌اي كه خود دين‌ورزان احساس و تجربه مي‌كنند نمي‌توان از ابزارهاي متعارف تجربي علوم اجتماعي بهره گرفت. بسياري از دينداران (چه در دنياي مسيحيت و چه در دنياي اسلام) از ورود جامعه‌شناسان يا ديگر دين‌پژوهانِ برون ديني به قلمروي دين ناخرسندند و معتقدند كه دين به عنوان امر قدسي يا ماورايي با رمزورازها و نمادهايي سروكار دارد كه با ابزارهاي سنجش متعارف علوم اجتماعي نمي‌توان آنها را سنجيد. به طور مثال نمي‌توان مفاهيمي چون توكل، اخلاص، خلوت‌هاي عبادي، مراقبه و نظاير آن را اصولا براي منظور پژوهش‌هاي تجربي عملياتي کرد. چنين بحثي را دكتر آذربايجاني به گونه‌اي ارائه دادند، اگر چه ايشان با اذعان به پيچيدگي‌ها همچنان سنجش دينداري را ممكن مي‌دانند. يا مثلاً دكتر پارسانيا معتقد است كه در صورتي مي‌توان دين را ابژه يا موضوع شناسايي قرار داد كه سوژه يا فاعل شناسا خود دين باشد (که در نهايت شايد منظور ايشان دين‌شناسان رسمي يا روحانيان باشد). چنين ديدگاهي را در ميان متألهان مسيحي نيز به‌كرّات مي‌بينيم. از ديد اين افراد با مسائل قدسي نمي‌توان همچون مسائل عادي زندگي برخورد كرد و آنها را به انواع برداشت‌هاي جامعه‌شناسانه يا روان‌شناسانه فرو كاست.


برچسب‌ها: به قلم اساتید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم اسفند 1390ساعت 0:4  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

بررسي و نقد پژوهش دكتر خداياري فرد

آماده‌سازي مقياس دينداري و ارزيابي سطوح دينداري اقشار مختلف جامعه ايران

کاووس سيدامامي

 در اين پژوهش دكتر خداياري‌فرد و همكاران تلاشي جدي براي تدوين مقياس استانداردي براي سنجش دينداري در كشور به عمل آورده‌اند و سطوح دينداري اقشار گوناگون جامعه را با تكيه بر نمونه‌اي معرف از 30 مركز استان كشور تعيين كرده‌اند. اين پژوهش در ميان پژوهش‌هاي تجربي مربوط به دينداري يکي از بهترين و دقيق‌ترين محسوب مي‌شود.

 برخي از نكات مثبتي كه در كار ايشان ديده مي‌شود و البته نياز به گفتن ندارد به شرح زير است:

1_ دقت بسيار در ساختن ابزارهاي سنجش. ايشان از انواع روش‌ها براي آزمون روايي و پايايي سنجه‌هاي خود استفاده كرده‌اند (تحليل عاملي، همبستگي همگرا، آزمون آلفاي کرونباخ، و غيره).

2_ توضيحاتي كه در گزارش تحقيق دربارة مراحل تدوين ابزارهاي سنجش آمده مناسب و شفاف است.

3_ در به دست آوردن يك نمونة معرف دقت زيادي به عمل آورده‌اند.

4_ جدول‌هاي ارائه شده در گزارش را به خوبي توضيح داده و تفسير كرده‌اند.

5- دربارة مشكلات و محدوديت‌هاي سنجش دينداري بحث مستوفايي ارائه داده‌اند و نيز راه‌حل‌هايي را براي كاهش مشكل پاسخ‌هاي هنجاري و واكنش‌دهي تحقيق (صص 88- 87) ارائه داده و در عمل نيز به كار بسته‌اند.


برچسب‌ها: به قلم اساتید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم اسفند 1390ساعت 0:0  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

بسمه‌تعالي

 نشست‌هاي سنجش دينداري در ايران

برداشت هشتم

 

علي‌رضا شجاعي‌زند

Shojaeez@modares.ac.ir

 

در هشتمين منزل به بررسي و نقدِ دومين کار از موجِ جديدِ پيمايش‌هاي دينداري در ايران نشستيم که از چندين جنبه، متمايز از کارهاي قبلي محسوب مي‌شوند. اين کارها به ضرورت و امکانِ سنجش دينداري، يا لااقل جنبه‌هايي از آن اذعان دارند و معتقدند که دينداري يک سازة چندبُعدي است و پيمايش آن، مستلزم در اختيار داشتنِ يک مدل است. مدلي که از همان دين رايج اخذ ‌مي‌گردد و متناسب با فرهنگِ همان جامعه است.

توضيحات و دفاعياتِ بعضاً نامنتظَري که دکتر طالبان در پاسخ به نقد‌هاي وارده در نشست هفتم ارائه کرد، انتساب برخي از مفروضات مذکور به کارِ ايشان را با ترديد مواجه ساخت و نشان داد که پيمايش مليِ تدين اسلامي (طالبان 1388) را نبايد در زمره تحقيقاتِ معطوف به ساخت و به‌کارگيريِ مدل در سنجش دينداري محسوب کرد[1].



[1]  براي تفصيل، به توضيحات مندرج در «برداشت هفتم»‌ مراجعه نماييد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم اسفند 1390ساعت 23:41  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 


با سلام خدمت آقای دکتر طالبان

آگاهی نسبت به ادبیات جامعه شناسی از وظایف یک جامعه شناس است و شما می توانستید این منبع را به راحتی بروی اینترنت جستجو کنید. مع الوصف نقل ویلم و منبع آن را در ذیل مشاهده فرمایید:

ویلم پس از اشاره به اعتقاد یک بودائی عنوان می کند که "به عنوان جامعه شناس وظیفه ما مطالعه چگونگی بروز این گونه باورها و تاثیرات اجتماعی که تولید می کنند است"( ص 2) همچنین عنوان می کند که "به نظر من، کار جامعه شناس این نیست که تعیین کند چه میزان از ایمان برای هر شخص لازم است تا خود را متعلق به این یا آن دین بداند. انسان شناسان می گویند "تنها ناباوران باور دارند که باورمندان باور دارند." حق با مارک اوژه است هنگامی که بیان می دارد که "در عمل، دین با ناباوری ای که ناهمخوان نباشد سازش می کند و جامعه شناسی اعمال دینی می تواند و احتمالا باید مسئله واقعی بودن ایمان را نادیده بگیرد." (صص 8-9)

Jean-Paul Willaime (2011) Some reflections on the Sociological Understanding of Religion. Presidential Address 31th Conference of the SISR / ISSR. 

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم اسفند 1390ساعت 23:37  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

پرسشي از دكتر باقري

محمّدرضا طالبان


با سپاس فراوان از دكتر باقري كه زحمت پاسخ نقد بنده را متقبل شدم و با اذعان به اين نكته كه حكايت همچنان باقي است فقط بعنوان يك جامعه‌شناس، پرسشي از ايشان داشتم. دكتر باقري مدعي شده‌اند اين موضع كه کار جامعه‌شناس، تعیین مراتب دينداري مردم نیست(مراتب دينداري مردم، محصول طبيعي و لاينفك سنجش دينداري است) را يك جامعه‌شناسِ دين بنام ژان پل ويلم اظهار نموده و ايشان فقط از اين جامعه‌شناسِ دين نقل قول كرده‌اند.


برچسب‌ها: به قلم اساتید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم اسفند 1390ساعت 16:38  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

نشست هشتم از سلسله نشست‌های سنجش دینداری با عنوان مدل‌های بومی سنجش دینداری ( روان شناسی ) با حضور دکتر خدایاری فرد ، دکتر سید امامی و دکتر نوربخش در تاریخ دهم اسفند 90 در سالن شهید مطهری دانشکده علوم اجتماعی برگزار شد.

در ابتدا دکتر شجاعی زند مقدمه کوتاهی از موضوع بحث و ابعاد آن ارائه دادند و گفتند که برای بسیاری از محققان، امکان سنجش دینداری پذیرفته شده است و کارهایی در حیطه روان شناسی و جامعه شناسی انجام شده است . در  حیطه مدل بحث بر سر منبع و منشأ اتخاذ مدل و محدودیت و عمومیت آن مطرح است . بحث این نشست پیرامون مدل روان شناختی است که دکتر خدایاری فرد ارائه دادند. ایشان تاکید بر لزوم  مدل دارند و اینکه مدلی برای سنجش دینداری مسلمانان باید از دل قران و سنت اتخاذ شود. دو وجه از کار ایشان مبهم است یکی اینکه چرا باید مدل از خود دین اتخاذ شود و نکته دوم ساز و کار شیوه اخذ این مدل است. این نکات برای روشن کردن مبانی و منطق ساخت مدل اهمیت دارند.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه یازدهم اسفند 1390ساعت 19:24  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

 

پاسخ به نقد دکتر محمدرضا طالبان

خسرو باقری

دانشگاه تهران

 

با سپاس از دکتر طالبان که تامل مجدد بر گفتگوهای مطرح شده در میزگرد را بر خود روا داشته و انتقادهایی بر نظر من وارد کرده اند، نکات زیر را قابل ذکر می دانم:

 

1.      احساس غیرت تخصصی دکتر طالبان در حفظ حریم جامعه شناسی و جامعه شناسان، احساس خوبی است. اما بهای این احساس را هم باید پرداخت و آن پایبندی به عنوان تخصصی "جامعه شناسی" چون اسمی با مسما است. همان نگاه معرفت شناختی- توصیفی به جامعه شناسی که ایشان آن را قبول دارند، الزام ها یا "باید" هایی برای یک جامعه شناس فراهم می آورد. اما نکته این است که ایشان به مضمون تعبیر "معرفت شناختی- توصیفی" خودشان توجه کافی نکرده اند. نخست این که تقابلی میان نگاه فلسفی و معرفت شناختی قائل شده اند، در حالی که معرفت شناسی، خود، کاری فلسفی است.

 

 

 


برچسب‌ها: به قلم اساتید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه دهم اسفند 1390ساعت 23:6  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 



تكمله‌اي بر نشست ششم سنجش دينداري: نقدي بر ديدگاه دكتر باقري

محمّدرضا طالبان

در جلسة مربوط به تفاوت‌هاي روانشناختي و جامعه‌شناختي سنجش دينداري به دليل     دامنه‌دار شدن مباحث و پاسخ به انتقادات، مجالي براي بررسي انتقادي ديدگاه دكتر باقري   پيدا نشد. در اين نوشتار سعي شده كه تا حدودي به اين مسأله پرداخته شود.


برچسب‌ها: به قلم اساتید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم اسفند 1390ساعت 1:5  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

 نشست‌هاي سنجش دينداري در ايران

برداشت هفتم

 علي‌رضا شجاعي‌زند

Shojaeez@modares.ac.ir

 برنامة ‌نشست‌‌های سنجش دينداری تقريباً همان مسيري را پيموده که مطالعات دينداري در عمل طي کرده است. نشست‌ها از تأملات مقدماتيِ ماقبل از ورود به بررسي‌هايِ مصداقي آغاز کرد[1] و سپس، سراغ مطالعات ضمني و بسيطِ دينداري رفت و پس از آن به کارهايي پرداخت که دينداري را در قالب يک مدل، تعريف و بررسي ‌کرده بودند و اکنون به مرحلة بررسي کارهايي رسيده ‌است که با چند ويژگي، از تحقيقات قبلي متمايز مي‌شوند:

1.     اين دسته از تحقيقات، به ضرورت و امکان سنجشِ لااقل جنبه‌هايي از دينداري اذعان دارند؛

2.     معتقدند که سنجشِ دينداري، مستلزم در اختيار داشتنِ يک مدل است؛

3.     بر اين باورند که اين مدل بايد متناسب با همان جامعه و دينِ پيروي‌شده در آن باشد؛

4.     با اين که مبنا و منطقشان را در ساختِ مدلْ چندان توضيح نداده‌اند؛ اما از مقدمات و مسيري که در توضيح و ارائة آن اتخاذ کرده‌اند، مي‌توان درکي ولو به اجمال از آن پيدا کرد.



[1]  البته اين نکته را نيز بايد در نظر داشت که با وجودي که بررسيِ «ضرورت»، «امکان» و «شرايطِ» لازم براي سنجش دينداري، منطقاً يک بحث مقدماتي است؛ اما عملاً پس از ورودِ مصداقي به مطالعات دينداري و شکل‌گيريِ حجم قابل اعتنايي از ادبياتِ آن است که موضوعيت پيدا مي‌کند و اذهان را متوجه خود مي‌سازد. سبب را هم بايد در آن جُست که بحث‌هاي مذکور، از موضوعات و تأملات اصليِ فلسفة علم، يعني از معرفت‌هاي درجة دوم هستند که در مرحلة نقد و وارسي‌هاي بنياديِ کارهاي ميداني، مطرح مي‌شوند. 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم اسفند 1390ساعت 0:45  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 


نشست هشتم

مدل های بومی سنجش دینداری ( روان شناسی)

با حضور دکتر خدایاری فرد، دکتر سید امامی، دکتر نوربخش

تاریخ برگزاری: چهارشنبه 10 اسفند 1390- ساعت 14 الی17:30

تهران- بزرگراه جلال آل احمد-دانشکده علوم اجتماعی- تالار شهید مطهری

این نشست آخرین نشست در مجموعه نشست های سال 1390 خواهد بود. ادامه این نشست ها در سال 1391 برگزار خواهند شد

+ نوشته شده در  یکشنبه هفتم اسفند 1390ساعت 13:13  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

مدل‌های بومی در سنجش دینداری (جامعه شناسی)

نشست هفتم با حضور دکتر طالبان و دکتر خدایاری فرد با موضوع مدل‌های بومی در سنجش دینداری (جامعه شناسی) در همان مکان همیشگی یعنی تالار شهید مطهری دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و در روز چهارشنبه سوم اسفندماه 1390 برگزار شد . دکتر کاظمی هم در این جلسه دعوت داشتند اما متأسفانه در جلسه حضور نداشتند در ابتدای جلسه دکتر شجاعی زند از بابت برگزاری منظم جلسات از برگزار کنندگان تشکر کردند و ابراز امیدواری کردند تا با پیگیری بیشتر امکان استفاده از نظرات اساتید دیگر  در وبلاگ فراهم شود و دلیل دعوت از این دو استاد را داشتن تجربه در طراحی پیمایش‌های ملی سنجش دینداری دانستند. آخرین و جدی‌ترین کار هر دو استاد در سال 88 و تقریباً بطور همزمان انجام شده است و نتایج هم اتفاقاً مشابهت زیادی دارد . لذا بررسی علت این تشابه می‌تواند مفید باشد . البته بحث امروز بیشتر حول کار آقای دکتر طالبان از رشته جامعه شناسی است و کار دکتر خدایاری فرد  از رشته روان شناسی موضوع جلسه بعد خواهد بود .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه هفتم اسفند 1390ساعت 12:50  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

تفاوتهای روان شناختی و جامعه شناختی سنجش دینداری

نشست ششم از سلسله نشست‌های سنجش دینداری در روز سه شنبه 25 بهمن ماه 1390 در تالار شهید مطهری دانشگاه تهران با موضوع تفاوت‌های روان شناختی و جامعه شناختی سنجش دینداری و با حضور دکتر خسرو باقری، دکتر محمدرضا طالبان، دکتر باقر غباری برگزار شد.  

در ابتدای جلسه دکتر شجاعی زند گزارشی از موضوعات و مطالب مطروحه در نشست‌های قبلی ارائه دادند. ایشان به رابطه و اشتراک خاصی که دو رشته جامعه شناسی و روان شناسی در بررسی و مطالعه سنجش دینداری وجود دارد اشاره کرده و گفتند بین رویکرد جامعه شناختی و روان‌شناختی شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در سنجش دینداری وجود دارد، در این نشست تلاش خواهیم کرد تا وجوه ممیزه این دو رویکرد را مورد تاکید قرار دهیم. دو نمونه مهم از این دو رویکرد در سنجش دینداری توسط دکتر خدایاری فرد و تحقیق دکتر طالبان است. ایشان سپس به سؤالات اصلی که در این نشست به دنبال پاسخشان هستیم اشاره کردند:

1.       چرا سنجش دینداری به موضوع مشترک جامعه شناسی و روان شناسی بدل شده ا ست؟

2.    تفاوتهای این موضوع در دو رشته جامعه شناسی و روان شناسی چیست و چرا مباحثات در مورد این تفاوت‌ها مغفول مانده است؟

3.       چه عوارضی از عدم توجه به این تفاوت‌ها پیش خواهد آمد؟ این تفاوت‌ها در چه سطوحی خودش را نشان خواهد داد؟ 



ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه سوم اسفند 1390ساعت 1:44  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 


هفتمین جلسه از سلسله نشست های نقد و بررسی سنجش دینداری در ایران

با عنوان

مدل های بومی در سنجش دینداری [جامعه شناسی]

با حضور

دکتر محمدرضا طالبان، دکتر محمد خدایاری فرد، دکتر عباس کاظمی


چهارشنبه 3 اسفند 1390 - تالار شهید مطهری دانشکده علوم اجتماعی - ساعت 14 الی 17:30

+ نوشته شده در  چهارشنبه سوم اسفند 1390ساعت 1:3  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   | 

برداشت ششم

 

علي‌رضا شجاعي‌زند

Shojaeez@modares.ac.ir

 

 نشست‌هاي سنجش دينداري در ايران با برگزاري نشست پنجم به نيمة راه خويش رسيد و با پشت سر گذاردنِ بحث‌هاي مقدماتي دربارة ‌امکان و ضرورت و شرايط لازم براي سنجش دينداري و مرورِ نخستين تحقيقاتي که به سنجش ضمنيِ دينداري در ايران پرداخته بودند و آشنايي با اولين پيمايش‌هايي که با استفادة از مدل‌هاي اقتباسي در ايران انجام شده‌اند؛ اينک به مرحله‌اي رسيده است که مي‌تواند سراغِ آخرين تحقيقات و تجربيات دين‌پژوهانِ ايراني در سنجش دينداري برود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه سوم اسفند 1390ساعت 0:56  توسط موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی   |